111

 

 HKT_7889__E-1__sm.jpg

چهارشنبه مورخ   ۹۵.۷.۷  ساعت ۶ صبح تعداد چهارده نفر از راهنمایان و همکاران با ۳ وسیله نقلیه سواری به سمت بجنورد حرکت کردیم .

در بین راه جهت صرف چای  یا به قول دوستان ته بندی وموارد دیگر  حدود ۲۰ دقیقه در قوچان توفق داشتیم .

photo_2016-10-04_17-39-43.jpg

طبق برنامه ساعت ۹ به محل ملاقات با میزبان خوبمون آقای سدیدی یعنی پارک و استراحتگاه باباامان رسیدیم و با صرف صبحانه در رستوران متل پارک باباامان آماده شروع یک توروگشت فراموش نشدنی شدیم .

photo_2016-10-03_15-12-02.jpg

بازدید از حیات وحش پردیسان شامل قوچ و میش اوریال ، مارال ، آهو ، کل و بز که در همان منطقه و در مجاورت پارک باباامان واقع شده حدود یک ساعت طول کشید و با تماشا و عکاسی از  این گونه های حفاظت شده ضمن توضیحات آقای سدیدی و محیط بان محترم لحظات خاصی را سپری کردیم .

photo_2016-10-03_15-14-08.jpg

 


پس از طی مسافت حدود ۲۰ دقیقه و ورود به داخل شهر بجنورد و حرکت به سمت کمربندی شمالی بجنورد به بازدید از مقبره شهدا واقعه لهاک خان پرداختیم و این بازدید حدود ۲۰ دقیقه طول کشید.

photo_2016-10-04_17-43-07.jpg

آرامگاه کشته‌شدگان واقعه لهاک‌خان از عمارت‌های دوران قاجاری بجنورد است. این مکان آرامگاه پنج افسر و دو استوار از ماموران لشکر شرق خراسان بودند که به‌خاطر مخالفت با شورش لهاک‌خان، در میدان سرخ بجنورد تیرباران شدند و بعد در این آرامگاه دفن شدند. این اثر در تاریخ ۲۴ تیر ۱۳۸۲ با شمارهٔ ثبت ۹۲۴۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مقبره کشته‌شدگان روی سکویی صفحه مانند در داخل محوطه باغ نسبتا وسیعی با استفاده از آجر با پلان چهار ضلعی مربع شکل و به صورت چهار طاقی بنا شده است. این مقبره دارای گنبد است که از لحاظ تزیینات آجری و معماری خاصش، مورد توجه قرار دارد. در چهار گوشه این بنا که از لحاظ شکل ظاهری شبیه مقبره شاه‌اسماعیل سامانی است، چهار مناره با ارتفاع ۵٫۲ متری قرار دارند. اطراف و محوطه بوستان نیز طی سالیان دراز، به عنوان گورستان مورد استفاده اهالی بجنورد قرار گرفته است. این بنای تاریخی به شکل آرامگاه است و بهره‌برداری خاصی از آن صورت نمی‌گیرد.

photo_2016-10-03_15-16-27.jpg

ساعت ۱۱ به محل عمارت و آینه خانه و موزه مفخم رسیدیم و ابتدا ضمن بازدید از ساختمان آینه خانه ۵۰ دقیقه از  صحبتهای کارشناس محترم مجموعه آقای پسندیده اطلاعات ارزنده ای بدست آوردیم .


آینه‌خانه مفخم یا دارالحکومه سردار مفخم از بناهای دوره قاجار در شمال شهر بجنورد است که به شماره ۱۱۶۷ ثبت شده است.

photo_2016-10-04_10-26-07.jpg
تاریخچه
این بنای معروف با بناهای دیگری از جمله عمارت کلاه‌فرنگی و حوضخانه، در باغ بزرگی قرار داشته که آنها مجموعه دارالحکومه مفخم را تشکیل داده اند. این بنا در دهه ۱۲۵۰خورشیدی همزمان با دوره حکومت ناصرالدین شاه به دستور یارمحمدخان شادلو معروف به سردار مفخم ساخته شده و به عنوان فضای اداری و دیوانی برای انجام دیدارهای رسمی سردار مفخم با رجال سیاسی عهد قاجار و نیز انجام مراسم تشریفات نظامی و رایزنی درباره مسائل سیاسی واجتماعی سران ایل مناطق تحت حکومت، مورد استفاده قرار می گرفته است.


طراحی نقشه این بنا به دست میرزا مهدی خانشقاقی معروف به ممتحن‌الدوله از نخستین معماران ایرانی که از دانشکده معماری پاریس فارغ التحصیل شده بود، انجام شده است.

ساختمان آیینه‌خانه در ۲ طبقه به ابعاد تقریبی ۱۱ در ۱۸ متر و به ارتفاع حدود ۱۰ متر ساخته شده که در مجموع ۹ اتاق دارد. یکی از اتاق های فوقانی، تالاری به ابعاد ۳ در ۸ متر است که تمام دیوارها و سقف آن آیینه کاری شده و به خاطر وجود همین تالار، این بنا را آیینه‌خانه نامیده‌اند. این بنا، سه در ورودی دارد، ورودی بزرگ‌تر در ضلع شمالی و دو ورودی کوچک‌تر در ضلع شرقی و غربی قرار دارند. هر سه ورودی به یک راهروی شرقی و غربی متصل می شود که در یک طرف آن ۴ اتاق و در طرف دیگر آن چند حجره و نیز دو رشته پلکان در منتهی‌الیه شرقی و غربی وجود دارد که به طبقه فوقانی راه پیدا می‌کند.
ورودی اصلی بنا در وسط ضلع شمالی حدود ۲۲۰سانتی متر عرض دارد و سقف آن با توس کلیل پوشیده شده است. در دو سوی این ورودی ۴ نیم ستون به قطر حدود ۱۰۵ سانتی‌متر و ارتفاع بیش از ۱۰متر وجود دارد که تمام بدنه آنها با کاشی‌های فیروزه‌ای، لاجوردی و نیز کاشی‌های سیاه، سفید و زرد پوشیده شده است.
دو نیم ستون وسطی که درست در طرفین ورودی قرار گرفته بلندتر و بر بدنه هر یک ۱۲بار نام پیامبر اسلام محمد بن عبدالله به خط کوفی بنایی با طرح‌های هندسی آراسته شده است. در حد و فاصل نیم ستون‌های ورودی ۲ طاق نمای نسبتاً عمیق وجود دارد که با کاشی‌های هفت رنگ نماسازی شده است. روی این طاق نماها نقوش اسلیمی و یک ترنج هندسی نقش شده است که در وسط آن نقش شیری وجود دارد که گاوی را از پای در آورده است. در تمام نقوش مذکور که بر کاشی‌های هفت رنگ نقش شده و نیز نقوش بخش‌های دیگر، غلبه با رنگ زرد است. در دو سوی ورودی این بنا در همین ضلع نقش ۲ سرباز مسلح قاجار دیده می‌شود که به طور نمادین همچون ۲ نگهبان همیشه بیدار با چشمانی گشاده پیوسته ورودی و خروجی این ساختمان را کنترل می‌کنند.

تالار آیینه‌خانه
تالار آیینه که محور اصلی این ساختمان است در طبقه دوم قرار گرفته و از طریق ۲ رشته پلکان انتهای شرقی وغربی و راهروی طبقه اول قابل دسترسی است. این اتاق، ۳ در از جنس چوب صندل دارد که با استخوان ترصیع شده اند. در ازاره تالار سنگ مرمر مرغوب به کار رفته و بلافاصله از بالای سقف آن آیینه کاری شروع شده و تمام بدنه و سقف تالار را در بر گرفته است. در این آیینه کاری ها ۱۷طرح مختلف شامل طرح های زیبای هندسی و گیاهی، طرح چهلچراغ ها که در وسط اتاق آویخته بوده اند و نیز نمای بیرونی آیینه خانه به طرز استادانه ای اجرا شده است

 

بعد بازدید آینه خانه به بازدید از عمارت مفخم که در آنسوی خیابان واقع شده بود رفتیم و از ساعت ۱۱.۵۰ به مدت یک ساعت و نیم ضمن استفاده از توضیحات کارشناس محترم مجموعه سرکار خانم عربی به بازدید مشغول شدیم .

 photo_2016-10-04_10-29-32.jpg

عمارت مفخم بزرگترین و شاخص‌ترین اثر معماری از دوره قاجار در خراسان شمالی است که در شمال شرق شهر بجنورد واقع است.

photo_2016-10-04_10-33-18.jpg

در دوره قاجار عمارت مفخم همراه با بناهای دیگری از جمله آیینه‌خانه، کلاه فرنگی، حوضخانه و سردر در باغ بزرگی قرار داشته که مجموعه دارالحکومه مفخم را تشکیل می‌داده‌اند.

بنای عمارت در دهه ۱۳۰۰هجری قمری، همزمان با دوره حکومت ناصرالدین شاه به دستور یارمحمدخان شادلو معروف به سردار مفخم ساخته شده و محل سکونت خانواده وی و پذیرایی از میهمانان دولتی و رجال سیاسی بوده است.

معروف است که نقشه ساختمانی عمارت به دست میرزا مهدی خان شقاقی، نخستین استاد معماران ایرانی تعلیم یافته در فرنگ که معماری مدرسه سپهسالار تهران از جمله کارهای او است، طراحی شده است.

بنای عمارت در دو طبقه و به ابعاد تقریبی ۵۰در ۲۳متر و به ارتفاع حدود ۹متر ساخته شده و در مجموع ۳۴اتاق و دو تالار بزرگ دارد که زمانی با آیینه‌کاری، کاشیکاری و گچبری تزیین شده بود.

کلنل ادوارد ییت انگلیسی که حدود یک قرن پیش در این بنا با سردار مفخم دیدار داشته در توصیف یکی از اتاقهای آن می‌نویسد: دیوارها با تعدادی نقشه تزیین شده بود، اتاق پذیرایی با شمعدانها و آیینه‌های زیبا پوشیده شده و کف آن نیز با قالیهای قالب دوزی شده ابریشمی رشتی فرش شده بود. در پشت این اتاق نارنجستانی بود که سقف آن با ورق آهنی پوشیده شده بود و بر روی دیوارها نیز پوست پلنگ، ببر، خرس و پوست دو گربه وحشی و چند حیوان دیگر که در جنگلهای شمال این ناحیه یافت می‌شود آویزان کرده بودند. این بنا اتاقهای متعددی دارد که با ۲۱در چوبی به ایوانها گشوده می شوند و در طبقات آن جابه‌جا گچبریهای زیبا به چشم می‌خورد.

عمارت مفخم در هر طبقه دو ایوان، یکی در ضلع شمالی و یکی در ضلع جنوبی دارد که در جلوی هر یک ردیفی از ستونها برای نگهداری سقف ایجاد شده و پنجره، در اتاقهای بنا به این ایوان‌ها باز می‌شود. در ضلعهای شرقی و غربی عمارت نیز فقط دو در ورودی وجود دارد که با ۱۸ پله به طبقه فوقانی راه پیدا می‌کند. ایوانهای طبقه اول ۳۸متر طول و ۳/۱۴متر عرض دارند و در جلوی هر یک ۹ ستون سطبر هشت ضلعی و دو نیم ستون آجری با نمای ساده، بار سقف و طبقه فوقانی را به دوش می‌کشند. در عوض ستونهای طبقه فوقانی استوانه‌ای هستند و به ویژه در ایوان جنوبی تمام بدنه آنها با انواع کاشی تزیین شده است. پس از سقوط سلسله قاجار بخش اعظم املاک خانواده شادلو از جمله ساختمان عمارت که در آن زمان محل سکونت سردار معزز نوه سردار مفخم بود به تصرف رضاشاه درآمد و سرهنگ رخشا فرماندار و رییس کل املاک پهلوی بجنورد در آن اقامت گزید. در سال ۱۳۱۶نیز در طبقه فوقانی بنا آتش‌سوزی رخ داد و سقف عمارت که با تیر ارس و پوشش سفالی ساخته شده بود نابود گردید و سقف شیروانی کنونی با پوشش ورق گالوانیزه ایجاد شد.

در دهه ۱۳۲۰بنای عمارت از سوی ورثه سردار مفخم به عنوان بیمارستان به اداره بهداری واگذار شد.

در شهریور ماه ۱۳۷۰این عمارت در اختیار اداره وقت میراث فرهنگی بجنورد قرار گرفت.
بیشتر تزیینات عمارت مفخم در نمای جنوبی بنا تمرکز یافته و شامل انواع کاشیکاری است. سرتاسر نمای ضلع جنوبی، از بالای ستونهای هشت ضلعی ایوان طبقه پایین تا زیر سقف طبقه دوم و حتی ساقه‌های ستونهای ایوان فوقانی با کاشی‌کاریهای معرق، معقلی و کاشیهای هفت رنگ و ابعاد خشتی تزیین شده است. جالب است که نقوش به کار رفته در کاشیهای هر ستون، لچکی‌ها و قابهای روی هر چشمه طاق در طبقه فوقانی طرحی نو را عرضه می‌کند و از تکرار نقوش و طرحها پرهیز شده تا نمایی الوان و متنوع ایجاد شود. دو ستونی که پایه‌های چشمه طاق مرکزی بر آنها استوار است با کاشیهای معرق تزیین شده ولی ستون‌ها و نیم ستون‌های طرفین آن کاشیکاری معقلی دارند.

چشم‌نوازترین تزیینات، در لچکی‌های چشمه طاق بزرگ مرکزی، در مقابل پنجره تالار بزرگ و در فضای مثلثی‌شکل افریز مرکزی دیده می‌شود. در دو سوی طاق بزرگ، نقش دو فرشته بالدار در تلفیق با نقوش گیاهی و پیچکها ایجاد شده که به نوعی تداعی‌کننده نقش فرشتگان بالدار و نقوش گیاهی در طرفین مغاره‌های بزرگ طاق بستان است که در عین حال از تاثیرگیری از شمایل‌نگاری هنر اروپایی برکنار نمانده است. بر بالای این طاق و در وسط سنتوری مثلثی شکل مرکزی نقش شیر و خورشید به رنگ زرد بر کاشیهای هفت رنگ تصویر شده است.

بنای عمارت مفخم به شماره ۹۵۲در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است.

 

در ساعت ۱.۴۵ جهت صرف نهار به رستوران امیرخانلو واقع در میدان اول بجنورد رفتیم . جای دوستان خالی 

بعد از صرف نهار از ساعت ۳۰۵ الی ۴ در محل بش قارداش واقع در ۷ کیلومتری در مسیر جاده بجنورد به اسفراین بودیم و از این مکان زیبا بازدید کردیم .

 

بش قارداش یکی از جاذبه‌های تاریخی٬ طبیعی و گردشگری بجنورد می‌باشد که در زبان ترکی خراسانی به معنی پنج برادر می‌باشد. این اثر در تاریخ ۱۱ دی ۱۳۸۰ با شمارهٔ ثبت ۴۵۷۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. در فضای فعلی پارک بش‌قارداش، فضای دلنشینی همراه با نمازخانه، چندین سوپر مارکت و امکانات کامل رفاهی جهت خدمت رسانی به مسافرین و گردشگرانی که به این استان سفر می‌کنند ایجاد گردیده است و در طول سال به ویژه در فصل بهار و تابستان، میزبان گردشگران و شهروندان این استان میباشد. همچنین بش‌قارداش محلی برای برگزاری نمایشگاه‌ها و جشنواره های مختلف می‌باشد.

پیش از اسلام در زمان اشکانیان و ساسانیان در این محل عبادتگاه پیشوایان کنتیس زرتشتی قرار داشته‌است.به سبب اقامت چهار فصل مغان به چهارمغان شهرت یافته‌است. طبق مدارک موجود آب چشمه به چهرمغان یا چرمغان موسوم بوده که هم اکنون نیز به این نام معروف است. نام این مکان یعنی بش قارداش بر اساس داستانی تاریخی است که در بین مردم شهر جریان دارد. طبق این افسانه در روزگاران قدیم پنج برادر در شهر بجنورد زندگی می‌کردند که به دلیل مخالفت با ظلم و ستم حکمران تحت تعقیب ماموران قرار داشتند. این پنج برادر به همراه هم گریختند و ماموران نیز آنها را تا این مکان تعقیب کردند. پنج برادر از خدا طلب کمک کردند، در این هنگام پنج سوراخ در کوه ایجاد شد که برادران به آنها پناه بردند و از سوراخ‌ها آب گوارایی جاری شد. تا سالها قبل و پیش از خشکسالی‌های شدید تعداد چشمه‌ها پنج عدد بود که تمامی آنها آب بسیار داشتند. البته بعضی از افراد ناآگاه این موضوع را اینچنین نقل می‌کنند که چون پنج چشمه غار مانند سنگی وجود دارد نامشان بش قارداش شده‌است. قار=غار و داش که در ترکی همان سنگ است. البته احتمالاً این روایت توسط مهاجران و کسانی آشنایی به زبان ترکی نداشته‌اند پدید آمده. در ترکی صفت قبل از اسم می‌آید. یعنی اگر اینگونه بود باید نام «بش داشلِه غار» به آن می‌دادند. آب چشمه بش قارداش از کوهی سنگی و از پنج شکاف بزرگ و کوچک در پایین کوه بیرون می‌ریزد. که در روزگار دیرین آب چشمه در سمت بالا و میانه کوه بیرون می‌زده و هم اکنون شکافها و مسیرهای آب نیز برروی کوه جای مانده‌است.

در پایین کوه یک شعار سنگ تراشیده‌ای وجود دارد که شعار زرتشتیان یعنی پندار نیک٬ گفتار نیک و کردار نیک برروی کوه حک شده‌است سنگتراش این اثر کربلایی حسین جزمی نقاش، خطاط و سنگ تراش بجنوردی می‌باشد که در سال ۱۳۰۰ و اندی این سخن را تراشیده و به گفته خودش برای در یاد ماندن در دلها تاریخ آن را به ۱۳۰۰ خورشیدی نوشته‌است. در سمت چپ کوه و چشمه بش قارداش یک بنای تاریخی که به دستور ناصرالدین شاه قاجار ساخته شده هم اکنون پابرجاست و در سالهای قبل چندی از خاندان شادلو بجنورد در آن دفن شده‌اند. در روبروی استخر اصلی بش قارداش یک دروازه از حدود ۲۰۰ سال پیش تا کنون پابرجاست.

 

ساعت ۵ بعدازظهر شده بود که به روستای زیبای رویین در فاصله ۶۰ کیلومتری بجنورد در مسیر جاده اسفراین رسیدیم . در مسیر از روستاهای دیگر این منطقه مثل عراقی ، محمودی ، زربیدان ومیام گذشتیم ، اما وقتی به رویین رسیدیم نسیم خنک و هوای لطیفی تفاوت رویین با بقیه جاها رو به ما گواهی میداد.

 

روستای رویین در 26 کیلومتری شمال شهر اسفراین و 52 کیلومتری جنوب شرقی شهر بجنورد و 7 کیلومتری جاده اسفراین به بجنورد، در یکی از دره‌های دامنه جنوبی آلاداغ به نام دره رویین واقع شده است. این روستا به سبب شکل پلکانی آن به روستای ماسوله‌ای رویین نیز شهرت دارد و یکی از نقاط خوش آب و هوا و از معروف‌ترین جاذبه‌های گردشگری شهرستان اسفراین می‌باشد. ارتفاعات بلند، رودخانه‌های دائمی و درختان چنار کهنسال چهره این روستای ماسوله‌ای را منحصر به فرد ساخته است. منطقه گردشگری رویین به روستای شکوفه‌های سیب نیز معروف است و از مشخصات بارز آن کوچه‌های پیچ در پیچ، بافت قدیمی خانه‌ها و شیب کوچه به کوچه روستا است که نظر بینندگان را به خود جلب می‌کند.

 

حدود یک ساعت و تا زمانی که روشنایی هوا اجازه میداد با توضیحات آقای سدیدی و آقای نمازی از اهالی رویین از روستا دیدن کردیم . جاهایی مثل خونه ها ، حمامی که بصورت نمایشگاه در اومده بود و صنایع دستی رویین رو به نمایش گذاشته بود ، خونه پدر آقای نمازی و استفاده از انگورهای حیاط زیبا و با صفا ، گرفتن عکس با اهالی .....
در امتداد روستا که در داخل دره به ناچار به صورت طولی گسترش پیدا کرده بود به بالا رفتیم و به اقامتگاه پدیده رویین رسیدیم و تا یک ساعت با نوشیدن چای خوش طعم خودمون رو گرم کردیم . میزبان خوبمون سفارش شام رو با سلیقه بچه ها به مسئول خوش برخورد استراحتگاه داد و رفتیم که اقامتگاه شب اول یعنی اقامتگاه میراث فرهنگی رو ببینیمو مستقر بشیم که این اتفاق قشنگ سر ساعت ۷ افتاد.

photo_2016-10-03_15-21-29.jpg

تعدادی از بچه ها که هنوز انرژی داشتن و از  محیط و جذابیتهای روستا سیر نشده بودن برای گشت شبانه راهی شدن و تعدادی هم مشغول استراحت تا اینکه همگی ساعت ۹ در اقامتگاه پدیده دور هم جمع شدیم .

صرف چای ، میوه و شام در هوایی مطبوع و کمی سرد و بازگشت به اقامتگاه بوم گردی آخر کار روز و شب اول نبود ، بلکه شنیدن صدای دوتار و آواز یکی از  استاتید بخشی در محل اقامتگاه شبی فراموش نشدنی را برایمان رقم زد .

HKT_7518__E-1__sm.jpg

 

پنج شنبه مورخ ۹۵.۷.۸ ساعت  صبح تقریبا اکثر دوستان بیدار بودند  و کم کم آماده شروع یک روز خوب دیگه میشدند . ساعت صبحانه روی تراس اقامتگاه ، هوای مطبوع پاییزی ، گپ های صمیمی و دوستانه ، صحبت از لحظه های بیادماندنی روز گذشته ، گرفتن عکسهای سر سفره و اقامتگاه که حالا در روشنایی روز بیشتر زیبایهاشو نشون میداد ... به ساعت ۸ از هشتمین روز پاییز رسیدیم و اقامتگاه زیبامون رو ترک کردیم .

HKT_7641___E-1__sm.jpg

 

ساعت ۸.۳۰ به شهر اسفراینو فروشگاه منسوجات دستبافی که توسط آقای علی وصالی میزبان خوبمون در اقامتگاه بوم گردی رویین اداره میشد رسیدیم و دوستان به یادگار و جهت حمایت از تولید کننده محلی از پارچه ، حوله ، شال ، روانداز و سایر تولیدات ایشان خرید کردند.

photo_2016-10-05_17-31-11.jpg

ساعت ۹ صبح افتخار حضور در محل دفتر آژانس پرپرواز را داشتیم و از نزدیک با حوزه فعالیت میزبان توانمندمون آشنا شدیم .

HKT_7808____E_2__sm.jpg

ساعت ۹.۴۰ بازدید از ارگ بلقیس را آغاز کردیم که در این بازدید افتخار استفاده از توضیحات جناب آقای احمد نیک گفتار کارشناش ارشد باستان شناسی از دانشگاه تهران را داشتیم . از مهمترین تالیفات ایشان در زمینه فرهنگ و تمدن ایران زمین به شرح زیر میباشد

photo_2016-10-05_17-36-58.jpg

شهر بلقیس یکی از بزرگترین بناهای خشتی و گلی ایران است که در ۳ کیلومتری جنوب غرب شهر کنونی اسفراین قرار گرفته است که بالغ بر ۱۸۰ هکتار وسعت می‌باشد که از یک مجموعه آثار شامل بقایای ارگ و خندق پیرامون آن، شارستان شامل: برج و بارو، مقبره شیخ آذری، ویرانه‌های معروف به منار تپه (مسجد جامع)، کوره سفالگری، آب انبار، بازار، کاروانسرا، بنای معروف به یخدانها و یک گورستان وسیع در نزدیک دروازه شرقی تشکیل شده است. سالمترین و همچنین برجستهترین اثری که بر بقایای شهر بلقیس برجای مانده است ارگی است که دارای 29 برج به ارتفاع حدود 11 متر است و جزو بزرگترین قلعههای باستانی ایران می باشد که دارای سازه بزرگ خشتي و چينه اي است و دارای وسعتي حدود 51 هزار مترمربع است و همچنین در اطراف ارگ يك خندق وسيع وجود دارد كه نفوذ ناپذيري قلعه را دشوارتر میساخته است از لحاظ قدمت استناد به متون تاریخی در قبل از اسلام‌آباد و شکوفا بوده و در سال ۳۱ هجری توسط مسلمانان فتح می‌شود و طبق یافته‌های باستان شناختی قدیمی ترین استقرار در این شهر تاریخی که تاکنون شناسایی شده مربوط به اواخردوره ساسانی – صدر اسلام است و زندگی در آن تا پایان دوره صفوی به طور مداوم جریان داشته است و بالاخره این شهردر اواخر دوران طهماسب دوم و ابتدای حکومت نادر یعنی در سال ۱۱۳۱ هـ. ق توسط افاغنه کاملاًویران و در هم کوبیده شد. به نحوی که جایگاه پیشین خود را از دست داد از این زمان کم‌کم اسم افسانه‌ای بلقیس بر روی خرابه‌های شهر قدیمی اسفراین گذاشته شد. به علت اهمیت ویژه باستانشناسی، شهر کهن و تاریخی بلقیس در سال 1388 به عنوان پایگاه میراث فرهنگی مورد تصویب قرار گرفت و با شماره ثبت 4497 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید. ارگ بلقیس اسفراین را دومین بنای گلی ایران پس از ارگ بم میدانند که بر اساس اصول معماری ساسانی ساخته شده است و خشت و گل مهم ترین مصالح به کار رفته در آن میباشد.

HKT_8165__E__sm.jpg

این اثر در ۳ کیلومتری جنوب غربی شهر جدید اسفراین، حاشیه شرقی روستای جوشقان- حوزه فرهنگی شمال شرق قرار دارد .

 

مجموعه آثار شارستان (محدوده عمومی شهر)
این بخش شامل محلات مختلف شهر می‌شود که با یک دیوار خشت و گلی/چینه‌ای بزرگ احاطه شده است. در محدوده شارستان بخش‌های مختلفی قرار گرفته که عبارتند از تپه منار (مسجد و درالحکومه)، بازار، محدوده صنعتی و کارگاهی، قبرستان و.... با توجه به شواهد و کاوش‌های باستانشناختی صورت گرفته در بخش شارستان، قدیم ترین بقایای سکونت طبق سکه مکشوفه که مستندترین داده باستان شناسی است به سال ۱۹۱ ه. ق تعلق دارد. امااشاره متون تاریخی قدمت آن را به دوره ساسانی نسبت می‌دهد.

photo_2016-10-09_15-10-48.jpg

هنگام پیگردی جهت روشن کردن وضعیت پی و مصالح به کار رفته درساختار دیوار شارستان شهر بلقیس برای مرمت اضطرای در سال ۱۳۹۰ در ضلع جنوبی شارستان شهر بخش کوچکی از یک سازه آجری شامل سردر ورودی و تعدادی پله کشف گردید که احتمال می¬رفت این سازه بقایای یک آب انبار است طی کاوش فصل پنجم شهر تاریخی بلقیس جهت روشن شدن وضعیت این ساختار یک ترانشه در ادامه سازه¬های قبل ایجاد گردید که مدتی پس از کاوش منجر به نمایان شدن بخش عظیمی از مخزن گردید، این قسمت از بنا به شکل یک دایره به قطر ۲۵/۴ و عمق ۵ متر در دل زمین با شفته اهک و آجر ایجاد گردیده است و قسمت داخلی آن بدون اندود بوده و تنها درنزدیک کف سازه حدود ۱ متر دارای یک اندود نازک آهک است.

نمایی از آب انبار مکشوفه شهر بلقیس

 photo_2016-10-05_17-40-46.jpg

شیخ‌فخرالدین حَمزه (فرزند علی ملک) طوسی اسفراینی بیهقی متخلّص به ”آذری“ از مشایخ و شعرای مشهور قرن هشتم هجری است که بخشی از روزگار خود را در هند و بیشتر را در ایران سپری کرد. پدرش علی ملک (و در بعضی مآخذ: علی‌مالک، عبدالملک) از اعیان اسفراین و از رجال سربداران بیهق بود و چون به سال ۷۸۴ در اسفراین ولادت یافت و چندگاهی در طوس اقامت گزیده بود و به طوسی و اسفراینی اشتهار یافت و بدان سبب که در ماه آذر زاده شده بود خود را آذری نامید. آذری بعد از طی مراحل سلوک و پس از دومین زیارت کعبه و اقامت در مکّه و بازگشتش از آن دیار، به هندوستان رفت و ملازم سطان‌احمدشاه بهمنی گردید و عنوان ملک‌الشعرائی او را یافت و وی را مدح گفت و به دستور آن شهریار نظم بهمن‌نامه را آغاز کرد و هنگام تقدیم نسخهٔ ناتمام آن به احمدشاه اجازه بازگشت به وطن خود را خواست امّا مقبول نیفتاد تا آنکه بعد از چندی به وساطت شاهزاده علاءالدین پسر احمد شاه اجازه مراجعت یافت به شرط آنکه نظم بهمن‌نامه را در خراسان دنبل کند و البته آذری وعدهٔ خود را به انجام رسانید. وفاتش در هشتاد و دو سالگی به سال ۸۶۶ در اسفراین اتفاق افتاد و در همانجا به خاک سپرده شد و آرامگاهش هنوز زیارتگاه مردم است.

توصیف بقعه شیخ آذری:

بقعه حمزةبن علی ملک آذری از بناهایی است که در محدوده شهر تاریخی بلقیس اسفراین قرار گرفته و با شماره ۴۴۹۷ به عنوان بخشی از مجموعه شهر تاریخی بلقیس اسفراین در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است. این بنا از دو فضای معماری در ابعاد متفاوت تشکیل شده که بخش جنوبی بنا به عنوان نمازخانه مطرح است و بخش شمالی آن مدفن و آرامگاه شیخ شناخته می‌شود. این بنا باتوجه به تخریب‌های که صورت گرفته در سال ۱۳۹۰ از سوی پایگاه شهر بلقیس مورد مرمت و بازسازی قرار گرفت

photo_2016-10-05_17-40-51.jpg

بقعه شیخ آذری 

ساعت ۱۱.۳۰ ارگ بلقیس رو ترک کردیم تا دیداری داشته باشیم با عشایر کرمانج خراسان شمالی در همان حوالی

کُردهای خراسان بخشی از مردم کرد ایران‌اند که پراکنش آنان در منطقه شمال خراسان بزرگ است که این منطقه با نام کردخانه شناخته می‌شود. زبان مردم این منطقه کردی کرمانجی و دین آنان اسلام است. فرهنگ کردهای خراسان با تفاوت‌های جرئی همانند فرهنگ کردی مردم سرزمین کردستان است. کردهای خراسان مسلمان شیعه مذهب‌اند . کردهای خراسان از ترکیب کردستان بزرگ کردهای سوریه، قفقاز، باکو، ترکیه، کردهای جنوب عراق، ماکو و مهاباد تشکیل شده‌اند و کردهای افغانستان، پاکستان وهندوستان هم از خراسان به آن ولایت رفته‌اند . ادبیات شفاهی این مردم به علت نداشتن رسم‌الخط کرمانجی خراسان در معرض آسیب است.

فضای داخلی یک چادر عشایری 

 photo_2016-10-05_17-42-45.jpg

ساعت ۱۲ از اسفراین به سمت قلعه جلال الدین خوارزم شاه به راه افتادیم ? و یک ساعت و چهل و پنج دقیقه ، یعنی بیشترین مسافتی که در مدت گشتمون میبایست میپیمودیم رو به انجام رسوندیم .

 

قلعه جلال‌الدین خوارزمشاه در حدّفاصل جاده جاجرم به گرمه و میان دو شهرستان جاجرم و گرمه، بر روی تپه نسبتاً مرتفع سنگی قرار گرفته است.

photo_2016-10-09_14-55-04.jpg

این قلعه با پلانی شش گوش، دارای شش برج مدور در اطراف است و درِ ورودی آن در ضلع جنوبی قرار دارد که در گذشته عمارتی نیز بالای درِ ورودی قرار داشته است. این قلعه در داخل از چهار اتاق در میان برج‌ها ساخته و خمره‌هایی نیز در بدنه دیوارهای داخلی جهت جمع‌آوری آب و آذوقه ایجاد شده است. در ضلع جنوبی و سمت راست درِ ورودی این قلعه راه پله‌ای جهت دسترسی به برج‌های نگهبانی قرار دارد و روزنه‌هایی در تمام طول دیوارهای اطراف و برج‌ها نیز ایجاد شده است. در پایین و ضلع جنوب غربی قلعه چشمه آب شیرینی وجود دارد که آن نیز موسوم به جلال‌الدین می‌باشد و آب آن به طرف جنوب شرق و به طرف جاجرم جریان داردو قابل ذکر می‌باشد از تاریخ کهن جاجرم تا به امروز این آب، سرچشمه زمین‌های کشاورزی جاجرم بوده و چندین هکتار زمین و باغات را در جاجرم سیرآب می‌کند. عمده مصالح این قلعه از سنگ و ملاط ساروج و در بعضی نقاط از آجر می‌باشد. ارتفاع برج‌ها و دیوارهای آن حدود ۱۲ متر می‌باشد. این قلعه در گذشته دو یا سه طبقه بوده و گفته می‌شود که یک تونل یا راه زیرزمینی مخفی، این قلعه را به شهر جاجرم مربوط می‌ساخته است.

 photo_2016-10-09_14-54-58.jpg

نظریات مختلفی در خصوص این که این قلعه متعلق به چه کسی می‌باشد، وجود دارد. عده‌ای این قلعه را به جلال‌الدین سلجوقی و عده‌ای آن را به جلال‌الدین؛ بنیان‌گذار سلسله جلالیه نسبت می‌دهند اما نظریه‌ای که در حال حاضر مطمئن‌تر و محتمل‌تر از بقیه به نظر می‌رسد این است که قلعه جلال‌الدین یک قلعه نظامی است که مربوط به قرن هفتم هجری قمری می‌باشد و آن را به سلطان جلال‌الدین خوارزمشاه نسبت می‌دهند. بر اساس این نظریه به نظر می‌رسد که این قلعه به دستور سلطان جلال‌الدین و در هنگام حمله مغول به ایران و در جریان جنگ و گریزهای سلطان جلال‌الدین و در زمانی که وی پس از مرگ پدرش در جزیره آبسکون (آشوراده کنونی) از جانب مازندران به سمت شرق ایران حرکت نمود تا خود را برای مقابله با سپاهیان مغول آماده سازد، ساخته شده باشد.

استقبال و همراهی و توضیحات جناب آقای ملاصالحی ریاست محترم میراث فرهنگی شهرستان گرمه 

 photo_2016-10-09_14-51-07.jpg

آقای ملاصالحی ضمن خوش آمدگویی و معرفی بیشتر جاذبه های دیگر منطقه از دوستان دعوت کردند تا در جشنواره سمنو در اسفندماه و جشنواره لاله های واژگون در اردیبهشت ماه شرکت کنند چرا که یکی از جاذبه های مهم و دیدنی منطقه بشمار میاید .

بعد از بازدید قلعه جلال الدین برای صرف نهار به سفره خانه آقای رستمی در پایین تپه و مجاورت قلعه رفتیم و باز هم جای دوستان رو خالی کردیم .

photo_2016-10-09_14-57-57.jpg

بعد از صرف نهار ساعت ۴ بعدازظهر برای بازدید از اسپاخو براه افتادیم .

ساعت ۵ به اسپاخو رسیدیم تا در فرصت باقیمانده تا غروب افتاب با اسپاخو آشنا بشیم . هوای سردی که از بارشهای البرز شمالی تقریبا تمام خطه شمال رو طی کرده بود همراه با رطوبت بالا ما رو هم بی نصیب نگذاشته بود و بازدید ما رو با تم پاییزی زمستونی تزئین کرده بود .

آتشکده «اسپاخو» یکی از کهن‌ترین سازه‌های پابرجای باستانی در خراسان شمالی است. برپایهٔ کاوش‌ها و بررسی‌های کارشناسان این آتشکده مربوط به روزگار ساسانیان است و در کنار آن روستایی است که به همین نام یعنی اسپاخو، معروف است.آتشکدهٔ اسپاخو در کنار روستای اسپاخو و در شهرستان مانه و سلقمان در ۱۱۵کیلومتری جاده بجنورد گلستان و ۶۵کیلومتری غرب شهر آشخانه است.این آتشکده بر روی تپه‌ای بلند در دامنهٔ جنگلی از کاج و سرو ساخته شده‌است.

photo_2016-10-09_14-57-42.jpg

باستان‌شناسان با توجه به معماری ویژهٔ این آتشکده که سقفی گنبددار است و باتوجه به لاشه‌سنگ و ملات ساروج به کار رفته که از مصالح ویژهٔ معماری ساسانی است، این آتشکده را مربوط به روزگار ساسانیان می‌دانند

می‌گویند که واژهٔ اسپاخو، برگرفته از واژهٔ «هسپ» یا «اسپ» است که واژه‌ای پهلوی است. این واژه در گذر زمان به اسب دگرگون شده‌است و آن‌گونه که برمی‌آید در این گستره در گذشته، اسب پرورش می‌داده‌اند.

مردم محلی این آتشکده را با نام کلیسا، می‌شناسند اما تاکنون هیچ‌گونه شاهدی بر حضور مسیحیان در این گستره پیدا نشده‌است و از سوی دیگر، شکل دایره‌ای محراب، آتشدان و سوراخ‌های درون سقف گنبد که روزن‌های برای خروج دود است، نشان می‌دهد که این جایگاه، هیچگاه کلیسا نبوده و آتشکده‌ای است که زرتشتیان باستان آن‌را ساخته‌اند. آتشکدهٔ اسپاخو هنوز هم در خراسان شمالی بر فراز بلندایی پر از کاج و سرو ایستاده‌است و گردشگران داخلی و خارجی را به خود می‌خواند. آتشکدهٔ اسپاخو در فهرست میراث ملی با شمارهٔ ۱۵۷۹ ثبت شده‌است.

روستای درکش در فاصله ۴۰ کیلومتری مقصد بعدی ما برای استراحت صرف چای ، شام و اقامت شبانه بود که ساعت ۶۰۳۰ شب به مقصدمون یعنی روستای درکش و اقامتگاه و مجتمع پذیرایی ببرخان با مدیریت آقای نادر عوض نیا رسیدیم .

روستای درکش در فاصله 30 کیلومتری جنوب غربی شهر آشخانه از توابع شهرستان مانه و سملقان قرار دارد و رودخانه دركش از ميان آن می‌گذرد.
این روستا دارای طبيعتی جنگلی و كوهستانی با چشمه‌سارهای بسيار و تنها جنگل بلوط منطقه شرق كشور با باغ‌های ميوه متنوع و فراوان،انواع گياهان دارويی، حيات وحش منحصر به فرد، آثار و تپه‌های تاريخی متعدد و محيط زيبا و فرح‌بخش است و همه ساله عده زیادی از دوستداران طبيعت از شهرها و روستاهای اطراف به این مکان سفر می‌كنند.

وجود آبشارها و رودخانه‌ها از ديگر جاذبه‌های كم نظير این منطقه محسوب می‌شود و تنها جنگل بلوط شرق كشور در اطراف این روستا قرار دارد.

همچنین در جنوب روستای دركش، كوه آلاداغ با ارتفاع 2455 متر و دره كنداب قرار دارد.

بعلاوه در کوهسارها و دره­های مجاور باغات میوه، انواع گیاهان دارویی و گونه­های مختلف جانوری وجود دارد.

از توليدات محلي اين روستا مي توان گردو، بادام، انواع محصولات باغي شامل گيلاس، گلابي و عسل ... را نام برد.

این منطقه زیبا در دامنه‌ رشته کوه آلاداغ، مشهور به کوه یامان داغی قرار گرفته و به دلیل قرارگرفتن در طول دره، به دره‌کش یا درکش معروف شده است.

رودخانه‌ پرآبِ درکش که در این منطقه در جریان است که از کوه یامان‌داغی سرچشمه می‌گیرد و پس از سیراب‌کردن زمین‌های کشاورزی درکش و باغات اطراف، به روستاهای پایین دست می‌رسد.

درکش دارای مراتع و جنگل‌های انبوه است که یکی از متنوع‌ترین پوشش‌های گیاهی و درختی در خراسان شمالی محسوب می‌شود و در آن می‌توان گونه‌های انبوه گیاهی همچون درختان بلوط را مشاهده کرد.

این جنگل به‌ صورت کمربندی به عرض 3 الی5 کیلومتر و طول20 کیلومتر در دامنه‌ شمالی رشته‌کوه آلاداغ در محلی به نام کوه یامان داغی قرار دارد.

منطقه درکش دارای باغ‌های فراوانی همچون گیلاس، هلو و سیب است که شکوفا شدن شکوفه‌های این درختان در فصل بهار زیبایی این منطقه را دوچندان کرده است.

رویش گیاهان دارویی در فصل بهار همچون آویشن، کاکوتی و گون موجب می‌شود تا تعداد زیادی از افراد ساکن در این استان برای جمع‌آوری این گیاهان به کوه، تپه، جنگل و مراتع این منطقه سفر کنند.

صرف چای ، شام ، بازی گروهی خاطره انگیز ، استحمام و استراحت و البته گشت شبانه روستا برای پُرانرژی های گروه پایان شب دوم در مجتمع پذیرایی ببرخان  بود .

جمعه مورخ  ۹۵.۷.۹ ساعت ۶ الی ۷ صبح بتدریج دوستان بیدار و آماده خوردن یک صبحانه دورهمی دیگه شدند . امروز  طبق برنامه خبر داشتیم که میزبان خوبمون قصد داره ما رو در دل طبیعت درکش به چالش بکشه و اینو وقتی متوجه شده بودیم که دیروز  سه نفر از دوستان کوهنورد حرفه ای آقای سدیدی  آقای مصطفی روزبه و خانم سمیرا سعیدی و دوست دیگرشون که متاسفانه اسمشون رو فراموش کردم به ما ملحق شدن تا ما رو همراهی کنند .بعد از صرف صبحانه در محیطی صمیمی که تا ساعت ۸.۳۰ طول کشید ، کم کم آماده حرکت شدیم .

photo_2016-10-09_15-31-45.jpg

با توجه به اینکه قرار بود ۴ ساعتی در مسیر رودخانه پیاده روی کنیم ، طبق توصیه های میزبان خوبمون کوله هامون رو سبکتر کردیم و چیزهای ضروری مثل کفش و لباس اضافی و چای و تنقلات رو برداشتیم و ساعت ۹.۵ صبح براه افتادیم.

همونطوری که دیروز منطقه رو توصیف کردم ، این منطقه در دامنه رشته کوه آلاداغ مشهور به کوه یامان داغی قرار گرفته که به دلیل قرار گرفتن در طول دره به دره کش یا درکش شهرت پیدا کرده . رودخانه درکش از کوه یامان داغی سرچشمه گرفته و پس از سیراب کردن زمینهای کشاورزی و باغهای اطراف درکش به روستاهای پایین دست میرسه .

photo_2016-10-09_15-13-25.jpg

حدود ۲ ساعت در امتداد رودخانه پیاده روی کردیم و از طبیعت زیبا و سخاوتمند مسیرمون که با تمشکهای خوشمزه از ما پذیرایی میکرد لذت بردیم .

بعد از ۲ ساعت پیاده روی به جایی رسیده بودیم که مسیر کمی دشوارتر شده بود و به ناچار و یا بنابر تمایل ، تعدادی از دوستان که کمی خسته شده بودند و یا آمادگی جسمانی لازم برای ادامه مسیر رو نداشتند مشغول استراحت شدند و بقیه به حرکت ادامه دادند .

امکان ادامه مسیر در بین سخره ها و سنگها و جریان رودخانه تنها با کمک کوهنوردهای ماهرمون و میزبان توانمندمون میسر بود که با تجهیزات لازم بچه ها رو در گذشتن از موانع یاری میکردند .

photo_2016-10-09_15-15-36.jpg

هر چه در طول دره جلوتر میرفتیم مسیر دشوارتر میشد . هوای نسبتا سرد پاییزی ، آب خنک رودخانه و دشواری مسیر مانع از پیشروی و رسیدن به آبشار نشد و پریدن به داخل حوضچه های آب از روی صخره ها و تحمل سرما خاطره ای شد فراموش نشدنی .

زمان بازگشت فرا رسیده بود و ما میبایست دوباره با احتیاط لازم و با بدنها و لباسهای خیس و کمی خسته اما با روحیه برمیگشتیم و دوستانمون رو در استراحتگاه اول ملاقات میکردیم .

از عهده اینکار به خوبی براومدیم و در کنار هم بعد کمی استراحت و تعویض لباسهای خیس ، چای دلچسب و به یاد موندنی دوستانمون در استراحتگاه رو که با محبت درست کرده بودند نوشیدیم و به راه افتادیم .

photo_2016-10-09_15-16-14.jpg

ساعت ۵ بعدازظهر از درکش خارج و ساعت ۶.۱۰ به بجنورد رسیدیم و البته میبایست بعد از گذشتن از داخل شهر در مسیر جاده بجنورد مشهد به استراحتگاه باباامان میرفتیم ، جایی که دوروز پیش ماشینهامونو پارک کرده بودیم و از اونجا گشت و تورمونو با میزبان درجه یک خودمون آغاز کرده بودیم .

هوا تاریک شده بود و مراسم خداحافظی برقرار بود. اما چند چیز بود که کاملا روشن بود و اون اینکه همه چیز عالی بود مثل جاهایی که رفتیم ، چیزهایی که دیدیم و شنیدیم ، پذیرایی ، آب و هوا و .... و از همشون مهمتر میزبانی بینظیر جناب آقای سدیدی که همینجا ضمن ابلاغ مراتب تشکر و قدردانی از طرف خودم و سایر دوستانی که در خدمت شما بودیم و همچنین انجمن صنفی راهنمایان خراسان رضوی ، آرزوی سلامتی و موفقیت روزافزون در جهت پیشبرد اهداف و معرفی بیشتر و بهتر جاذبه های خراسان شمالی برای شما داشته و امیدواریم با همکاری همدیگر بتونیم جای جای میهن مقدسمون رو هر چه بهتر به هم وطنان معرفی کنیم .

همه جای ایران سرای من است

سپاس

نویسنده گزارش : رامین کیوانی 

عکاس : حامد کلاهچیان

برای ارسال نظر وارد سایت شوید

آدرس دفتر انجمن: ادرس مشهد خيابان كوهسنگي بوستان كوهسنگي
موزه بزرگ خراسان رضوي
طبقه منهاي يك
تلفن: 05137259311

05137269070       05137269502

داخلی 1098           فکس داخلی :1076

تلفن همراه: 09014440227

طراحی و پیاده سازی گروه مهندسین رایمون سیستم شرق | فروش هاست و سرور در ایران رایمون سرور